Een grappige uitgave, op de thema’s ‘alsjeblieft’ en ‘dankjewel’ van studenten van de Akademie voor Kunstzinnige Vorming St. Joost te Breda, twee gesingerde boekjes samengebracht in één omslag. De titels op de omslagen van de boekjes, in blinddruk, tonen maar weer eens de kracht van deze techniek. Bovendien kun je bij blinddruk, hier mooi diep en scherp gepreegd, onmogelijk teveel inkt gebruiken, een fout die de binnenzijden van de omslagen aankleeft. Letten werkplaatsmeesters eigenlijk wel genoeg op? De bladen werden, door studenten van de minor Boekmaken 2011 voorzien van een tekstje waarin een van beide woorden – of de strekking daarvan – moest voorkomen, en voorzien van een illustratie. Dat daarbij aardige bladen zitten en minder aardige, spreekt vanzelf, maar een iets grotere betrokkenheid van docent Toine Post had de uitgave ongetwijfeld beter gemaakt. Studenten moeten soms aangejaagd worden om iets meer hun best te doen, en de betrokken docent had enkele zaken moeten weigeren en misschien moeten zorgen voor een evenwichtige verdeling tussen beide thema’s. Nu zijn beide boekjes niet even dik, en dat is, bij een zo aardig uitgangspunt, toch een beetje een storende factor nu ze noodgedwongen naast elkaar liggen. Toch heeft de jury gemeend dat originaliteit hier de doorslag geeft.

Volgens het colofon zijn de houtsneden vervaardigd door Nicholas Meersschaert, die hiermee zijn eerste boek illustreert. Nou, hij mag blijven! Ze zijn, in twee kleuren gedrukt met precies de goede drukspanning – zodat de houtnerf nog net zichtbaar blijft.
Jammer van het bijbehorende schuifdoosje, dat er miezerig, slecht gevouwen (niet voorgerild!) uitziet. Zoiets doet afbreuk aan het boekje. Dat zijn we van Rousseeuw niet gewend. De los inliggende transparantjes, kennelijk tussengevoegd om smet te voorkomen, lijken wat overbodig. Een heel mooi uitgaafje. Ook al vanwege het fraaie omslagkarton (Moulin de Larroque) met een houtsnede die verder in het boekje niet voorkomt, kan er maar één advies zijn: gauw uit de huls halen en die meteen vergeten!

Intenties van een boekontwerp kunnen worden genegeerd of over het hoofd gezien. Het is de vrijheid en uitdaging voor de lezer er anders mee om te gaan dan bedoeld. Stephan de Smet heeft er met een subtiel aangebrachte stans in de wikkel van deze uitgave voor gezorgd dat de gedrukte tekst precies kan worden gelezen zoals bedoeld ik en jij en ik. Wordt de wikkel echter op de binnenzijde gelegd en uitgevouwen tot een zin, dan staat er in forse letters Ken jij en ik. In deze hoedanigheid lijkt de tekst een verbastering van het Griekse aforisme Ken Uzelf en biedt dit een sleutel tot de inhoud van het boekje. Eén voor één ontmoeten de groot gedrukte letters van het alfabet hun alter ego in de vorm van een spiegelbeeld, een schaduw, of ander perspectivisch beeld en versmelten ze tot een enkele vorm. Zo wordt de letter b verenigd met haar spiegelbeeld een zwaan in het water. De Smet heeft voor elke letter een ander lettertype gekozen. De versmeltingen van de zogenaamde ik en jij-vorm van een letter leveren curieuze beelden op, soms elegant en vooral decoratief, dan weer geometrisch volumineus als een sculptuur. Stephan de Smet heeft gekozen voor zilverdruk op zwart papier. Het heeft een mooie vervreemdende uitwerking. De bindwijze in blokvorm geeft het boekje in geopende vorm een perfect strakke ruimtewerking.

Een miniboekje over een Vlaams kleinkunstenaar, schrijver, dichter – dat zal je lezen – beeldhouwer, levensfilosoof, zanger, gitarist en schilder. Kleinkunstenaar? Kunstenaar met een groot hart! Dit boekje belicht alvast zijn dichterlijke kwaliteiten die hij – zoals zijn liedjes – steevast in West-Vlaams dialect produceerde. Het boekje is klassiek opgevat maar behaagt door zijn eenvoud en de prachtige houtgravures van Bram Malisse die zo mooi aansluiten op de tekst. Zoals de tekst oud en tegelijk erg hedendaags is, zijn ook de gravures van vroeger en nu. En alles wordt erg luchtig gebracht. Het werkje is gedrukt op Van Gelder met scheprand aan alle randen. Het geeft dit boekje een klassiek allure maar Alles gaat over is erg hedendaags. Een juweeltje.

Een vorig boek met het Kaba-ornament werd al eens bekroond als Best Verzorgd Boek in 2006, maar de jury zag daarin geen reden dit boek niet op te nemen in de collectie van Mooi Marginaal.
Als een schrijver aan zijn oeuvre bouwt De Does verder aan de toepassing van zijn Kaba-ornament en hij lijkt daarin telkens weer een stap verder te gaan. Waar in de vorige uitgave nog sprake was van één drukkleur zijn dat er nu twee. En weer wordt de toeschouwer naar binnen gezogen, op zoek naar het geheim van de schoonheid die zich hier op uiterst eenvoudige wijze pagina na pagina openbaart: één ornament en twee drukkleuren, in mooie zachte kleurstellingen. De schutbladen zijn donker en vormen daarmee een mooi contrast met het uiterst sobere, ruw geschepte, Nepalese omslagpapier. Bijna geen tekst, alleen de schoonheid van het experiment. Uitgeverij De Buitenkant verrijkte haar Bantammerreeks ermee.

Slechts één gedicht van Martinus Nijhoff vind je in deze uitgave. Een droom van een gedicht. De sterke typografie van het omslag – goudgeel geblokte naam naast frèle zwarte titel – doet je reeds hopen op meer. En dat krijg je. Met een originele vouw- en bindwijze opent zich de wereld waarin het gedicht zich afspeelt. Een sublieme illustratie ontvouwt zich, perfect aansluitend op het gedicht, de schrijver grijpend naar ‘al wat ik mijn leven nog ooit te schrijven droom’. Vorm, inhoud, papier, afwerking, alles perfect. Een zeldzaam prachtig juweeltje.

Een kloek in de marge uitgegeven boek, dat later ook als reguliere uitgave verscheen. Een land met gesloten deuren, waarin Tjalie Robinson (Jan Boon) door Amsterdam en andere steden wandelt en registreert wat hij ziet. Illustrator Peter van Dongen werd uitgenodigd de tekst met twee-kleurige illustraties te ondersteunen. Een hoogtepunt daarin vormt het uitklapvel na pagina 147 met twee vouwen en in vier kleuren. De lichtheid van het Hahnemühle Ingres levert bij het omslaan van de bladzijde een bijna sensitieve ervaring en de stevige typografie uit de Sheriff van Peter Verheul doet daar niets aan af. Mooi verzorgd is de titelpagina met een stans in een tekening van gesloten deuren, en een sierlijke typografie voor de naam van de auteur. Op het omslag alleen de initialen in goudfolie, een goed gekozen contrast bij het rijk geïllustreerde binnenwerk.

Coltrane’s stilte is de gewijzigde versie van een verhaal van Paul Abels. Het verscheen in 2010 onder de titel ‘Coltrane’s silence’ in Omdat hij het was, omdat ik het was, een bundel verhalen over vriendschap, samengesteld door Tommy Wieringa. De nieuwe uitgave is een aantrekkelijk boek dat tot lezen verleidt. De tekst is in een kolom geplaatst aan de buitenzijde van de pagina’s. De regels zijn summier en bevatten niet meer dan acht woorden. Het schetsmatige abstracte achtergrondbeeld van de pagina’s geeft de tekst een aangename lichtheid. De sobere vormgeving van Martien Frijns is geheel in balans met de observerende schrijfstijl van Paul Abels. Het betreft zeven herinneringen over vriendschap, op een losse wijze genummerd door middel van turven aan de bovenkant van de binnenmarge van de pagina. Het toevoegen van een turfstreepje verhoogt de aandacht voor begin en einde van individuele herinneringen en illustreert dat ervaringen en gedachten over vriendschap, ook al worden deze samengebracht, niet direct tot meer helderheid en stuurvastheid leiden.